Het proef project.


Mijn eerste project zal een volledig paneel beslaan van 72 cellen en een aantal kleinte paneeltjes. De kleintjes ga ik gebruiken voor dingen als batterijen opladen (althans dat is de bedoeling). Deze zijn puur voor experimenteren en om mee te beginnen.

Wat is een zonnepaneel; Eigenlijk is een zonnepaneel relatief simpel als je kijkt naar de benodigde onderdelen. Ik vond het idee van Chris van der Zwaal erg interessant en ik heb dus zijn concept een op een overgenomen. Zie zonnepaneel hoofdstuk voor uitgebreidere uitleg.

Eerst een simpele "bouwbeschrijving": Neem eerste plaat glas. Plaats cellen (gesoldeerd in strings) op de kop er op. Plaats ze exact op de plek waar ze op de glasplaat gelijmd moeten worden. LET OP: denk om de plus-min richting voor het doorkoppelen. Doe op elke cel een dot kit (niet te veel). Controleer nog een keer of de cellen goed recht liggen. Plaats langzaam en voorzichtig de tweede plaat glas erop. Zorg er voor dat ruimte tussen glasplaten niet meer is dan wat uiteindelijk gewenst is. Indien toch dan glasplaat iets aandrukken. Mijn doel is 3 mm tussenruimte. Over het algemeen zakt de glasplaat zover door op het moment dat ik hem erop leg dat ik niet meer hoef aan te drukken. Laat dit minimaal 1 dag drogen (1 is hiervoor wel genoeg). De volgende dag (of later); draai het geheel om en haal glasplaat weg.  Nu moeten de strings onderling worden doorverbonden met de brede buswires. Verbind elektradraad (later meer hierover). Plaats indien gewenst tegelkruisjes (of iets anders als afstandshouders) en lijm ze met secondelijm. Nu komt het lijmen van de platen glas aan elkaar, dus plaats het geheel op een plek waar het rustig kan drogen. Breng de kit aan. Leg de tweede glasplaat erop. Controleer de afstand tussen de twee platen en laat het geheel nu minimaal 24 uur drogen, maar wil je verstandig zijn, wacht dan echt een dag of 4 a 5 voordat je eraan komt (ik heb dat niet gedaan bij de twee kleine proefpanelen en deze zijn nu zeker niet waterdicht). Breng nu het aluminium aan en klaar is kees. Ik kan nog niet zoveel over het alu schrijven want ik heb het nog niet gedaan :-)

Om te beginnen moest ik de onderdelen bestellen. Dit heb ik gedaan en details daarover staan op de kosten pagina.

Het eerste paneel is 3 * 4 cellen. Deze verhouding is gekozen omdat de vole glasplaten 165 * 73 zijn. Dat betekent dat daar 18 * 4 = 72 cellen op gaan, dus 4 cellen over de breedte. Om te testen of het allemaal zal passen daarom 3 * 4 zodat alle maten praktisch getest kunnen worden. Daarnaast heb ik 110 cellen maar er gaan er vast een paar stuk (op dit moment zijn er 4 gebroken terwijl er nog maar 12 gesoldeerd zijn). Dus in totaal een paneel van 72 cellen en twee panelen van 12 cellen wat hopelijk gaat lukken met het aantal aanwezige cellen.

Overzicht 3x4 cellen op glas

Boven een foto van de glasplaten met daarop de cellen die de indeling gaan aangeven. In het midden is ruimte omdat ik daar kit wil doen om het iets sterker te maken. Niet echt relevant voor dit kleine paneeltje maar wel voor het grote paneel denk ik. De maat van het glas heb ik niet zomaar gekozen. Het glas dat ik op voorraad heb is 165*73. In principe wil ik dit glas niet snijden in geval van een 72 cells paneel. In dat geval worden er dus 18 * 4 cellen geplaatst. 18 cellen zijn in totaal 151 cm lang (vergeet ruimte tussen cellen niet, ik heb 3 mm genomen). Dat laat een ruimte over van 14 cm in totaal. Voor het eerste testpaneel heb ik daarom 3 * 84 mm = 25.2 cm + 14 cm genomen. Ik heb het glas gesneden op 40 cm lengte om te zien hoe dat uitpakt en of dit acceptabel is voor het volledige paneel.

Let op: dit was de eerste keer dat ik glas heb gesneden en ik heb de handleiding van internet gehaald. In eerste instantie ging het helemaal niet goed (ik heb me rot getikt op dat glas, maar breken ho maar, totdat ik zo hard sloeg dat het gewoon stuk ging, maar niet op de snijlijn). Maar een tweede website met informatie gaf uitsluitsel. Ik moest op glas tikken van onderenkant op de plek waar ik gesneden had. Toen ging het heel erg makkelijk. De bedoeling is dus: Snij langs een lat of zo met een glassnijder in een vloeiende beweging EEN keer over het glas. Tik vervolgens met de glassnijder van onderen precies op het glas waar de snee zit. Hou het glas goed vast terwijl je dit. MAAR LET OP: doe een veiligheidsbril op. Op het moment dat je van onderen tegen het glas wilt slaan is de kans groot dat je van de bovenkant kijkt of je op de goed plek slaat. Tijdens het tikken schieten er hele kleine flintertjes glas van de glasplaat af en die wil je niet in je oog hebben. Nog een klein detail: het glas dat ik kocht was niet echt scherp, maar de randen die ik zelf had gesneden waren echt vlijmscherp. Dat heb ik ondervonden toen ik het glas schoonmaakte en met mooie vloeiende beweging met de pink over glasrand ging. Ik zal geen fotos plaatsen.

Als eerste het solderen van de cellen. In de cellen sectie kan je meer lezen over het solderen. De cellen worden onderling verbonden door tabwire van een lengte van 15 cm. Alleen aan de uiteinden van de string van cellen gebruik je andere lengtes. Ik heb 8 cm voor aan de onderkant gebruikt en 9 cm voor de bovenkant. Je kan natuurlijk ook langer (15) nemen en later afknippen.

Vlak voor kitten cellen op het glas.

Bovenstaand is een foto van de glasplaat met daarop 4 strings van elk 3 cellen. Aan de uiteinde van elke string steekt ongeveer een cm tabwire uit. De cellen liggen met de voorkant naar beneden en liggen precies op de plek waar ze moeten komen. Nu ga ik er druppels kit op doen om vervolgens de andere glasplaat er overheen te leggen. Dit leg ik vervolgens 1 dag te drogen. Hieronder zijn de cellen gekit en is glasplaat erop gelegd:

Cellen gekit op achterkant

Nu moeten de buswires eraan gesoldeerd worden:

tabwire strings interconnect

Nu de verbinding met de elektradraad. Maar voordat ik dit laat zien eerst even een motivatie voor mijn keuzes. Voordat ik dit proefproject begon heb ik lang over een aantal dingen lopen nadenken. En een van de problemen die ik voorzag was in de connectie met de elektradraad. Ik kwam tot het volgende probeersel. Veel voorbeelden lieten een doos achter op het paneel zien waar een buswire inliep en het in de doos aan de elektradraad was gekoppeld. Ik was daarbij niet blij met een aantal dingen. De "doos" die je achterop paneel plakt kost geld. Het geeft kans op extra problemen (des te meer componenten des te meer er stuk kan gaan). Verder weet ik niet hoe duurzaam de constructie is en als laatste zie een probleem met het plaatsen van het aluminium profiel. Daarom wil ik het volgende proberen. Neem een elektradraad die weersbestendig etc is. Strip deze zodat de interne draden bloot komen (deze draden mogen maximaal 3mm zijn). De strip van de draad moet op de rand van het glas beginnen. Verbind vervolgens de elektradraad aan de tabwire. Ik denk dat in dit geval een foto meer gaat vertellen ;-)

Connect tabwire with elektrawire
 
Hier zijn de twee glasplaten te zien die over elkaar liggen met daartussen de elektradraden welke aan de tabwires zijn gekoppeld. Ik heb een aantal problemen/vragen bij dit concept: De belangrijkste is, kan ik dit kitten dusdanig dat het geheel waterdicht wordt. Verder zit het "omhulsel" van de elektradraad nu tegen het glas aan. Het laat zich raden dat als je er een beetje aan trekt dan komt het iets los. Omdat ik aluminium profiel (waar dus gat in zit voor elektradraad) er om heen wil hebben moet wil ik graag de elektrdraad in het gat in het aluminium geklemd hebben. Maar als dit er niet ver in zit dan is kans groot dat ik het lostrek. Misschien niet echt erg, maar niet gewenst. Ik denk hiervoor een oplossing gevonden te hebben, maar daarover later meer. De binnendraden van de elektradraad wilde ik met secondelijm aan glasplaat lijmen, maar dat werkte niet. Het materiaal laat zich niet lijmen door secondelijm. Dat maakt me huiverig wat betreft de connectie met kit. Daarom heb ik op dit paneel twee aansluitingen gedaan om te kunnen experimenteren met deze aansluiting. Bij de tweede heb ik draden meer dwars over de plaat laten lopen om te zien welke manier na drogen meer trekkracht kan hebben:

Connection tabwire elektrawire 2 
De witte uitslag die te zien is komt van secondelijm. Ik kreeg dat niet meer weg, maar heb ook niet echt geprobeerd. De connecties zijn gemaakt en nu maar eens kitten om te zien hoe het eruit komt. Maar eerst nog even een paar tegelkruisjes op het glas lijmen (met secondelijm wat nu wel ging). Deze zijn 2,5 mm hoog, maar het zal blijken dat dat geen probleem is. Het paneel is nu klaar om gekit te worden. Vlak voor het kitten heb ik de silica gel opengemaakt. Binnenin de aluminium folie zat een zakje zoals die vaak in verpakkingen vindt. Deze heb ik opengemaakt en de korrels heb ik op de glasplaat gelegd tussen de buswire en de cellen zodat ze niet zomaar wegrollen. Na het kitten ziet her zo uit:

Paneel 1 na kitten

Het eerste probleem wat ik had was dat ik de tuit van de kitspuit onafgekort heb gebruikt. Daardoor kwam er een hele dunnen draad kit uit en duurde het allemaal heel lang. Uiteindelijk bleek dat het onvoldoende kit was op sommige plekken waardoor ik daarna met behulp van een rietje het nog extra moest opvullen.

Door alle problemen die ik tegenkwam ben ik gelijk begonnen met een tweede testpaneel. In eerste instantie dacht ik dat ik gelijk met groot paneel zou kunnen beginnen maar er zijn teveel dingen niet goed gegaan. Dus nog een testpaneel van 12 cellen.
Het solderen van de cellen is best wel een lastig en langdurig werk en een goede hulpmiddelen zijn belangrijk. Een aantal problemen, zoals het wegglijden van de cellen en het lastig mooi recht maken van een string van cellen heeft mij doen besluiten om een werkbalk te maken. De werkbalk is van hout met daarop tegelkruisjes geplakt. Ik heb de bouw van deze werkbalk met fotos onderaan deze pagina beschreven.

Na een dag drogen van de kit heb ik mijn werk eens bestudeerd en kan U het volgende vertellen. Chris had me er al voor gewaarschuwd, maarja, eigenwijs: Laat de kit goed uitdrogen, laat het project met rust en laat het lekker een paar dagen drogen. Na een dag drogen trok ik aan de elektradraad en deze kwam min of meer los. Ik dacht eerst dat dat kwam omdat de elektradraad zich mischien niet liet kitten, maar na een paar dagen drogen zat de draad muurvast. Wel moet ik zeggen dat de constructie van de gebogen draad sterker leek te zijn, maar ik heb bij mijn tweede paneel een andere methode geprobeerd.

Het tweede paneel dat ik heb gemaakt is opnieuw twaalf cellen en het glas heeft dezelfde maat. Alleen nu nog maar een elektradraad en een andere aansluiting. Dit maal heb ik een aantal veranderingen geprobeerd. Ten eerste heb ik de buswire verder naar onderkant laten lopen voor de draad er aan te solderen. Het idee is om de buswire in de kit hebben om op die manier volledige waterdichtheid te garanderen. De draad zit tegen de glasplaat aan en de kit gaat er dus nooit mooi helemaal tussen zitten. Op die manier ben ik bang dat het fout gaat. Verder heb ik een inkeping in het glas gemaakt met de glassnijder zodat de draad beter blijft zitten bij het plaatsen van het aluminium. Als laatste heb ik de tuit van de kitspuit groter gemaakt. Een foto van de aansluiting van de elektradraad:

Paneel 2 wire connection

Vervolgens het kitten. Dit keer ben ik niet echt zuinig geweest:
paneel 2 gekit

De resultaten. Misschien was het opgevallen maar waarschijnlijk niet. De strings lagen niet op de juiste manier, daarom heb ik een vd-draad (zwart schakeldraad) gebruikt als verbinding tussen de linker groep cellen en de rechter groep cellen. Weer een goede leerervaring. Ten tweede dit: de kit droogt erg, erg, erg langzaam. Vooral rond de elektradraad aansluiting:

Paneel 2 wire connectie kit

Na een week was deze kit hoeveelheid nog niet droog, dus dat doen we de volgende keer iets minder. Verder bevalt het met wel. Ik ben er vrij zeker van dat dit kan werken en ik ga proberen een 72 cells paneel te maken. Maar eerst wachten op het aluminium. Het probleem bij dit tweede paneel was dat de kit het glas omhoog drukte. Dat is op zich niet erg omdat de kruisjes te weinig afstand creeren maar op het moment dat de glasplaat wordt ingedrukt en weer terug veert vormt de kit geen goede verbinding meer. Het smeert uit. Om dit te voorkomen wil ik van het u profiel kleine stukjes afzagen en deze als klemmetjes plaatsen. Niet vergeten om de onderste glasplaat ergens op te leggen waardoor er ruimte komt om deze klemmen er op te zetten. 

Het aluminium is 15x15x15x2.0 Dat betekent dat er 11 mm ruimte is tussen de poten van de "U". Daar moet het glas 2 x 4.0 mm tussen en daarna is er dus 3.0 mm over. Let op: het glas is niet overal even dik. Het aluminium wil ik gebruiken om het geheel een mooier aangezicht te geven, het makkelijker hanteerbaar is omdat glas nogal scherp is en om het bij het plaatsen op het dak geklemd kan worden. Kan met glas ook, maar door de kit buigt dit al door en dit lijkt me gewoon niet goede oplossing.

Het aluminium brengt echter een probleem met zich mee. Het idee is om twee glasplaten waterdicht/luchtdicht op elkaar te lijmen. De kit is daarvoor niet helemaal aan de rand geplaatst. Maar als je een alu frame erom lijmt en er komt water in te staan wat vervolgens bevriest dan barst het glas. De barst komt omdat het klemt tussen het aluminum. Dus door het aluminium komt er water tussen de platen en vervolgens kan dat bij bevriezen door het aluminium nergens heen. Het kit heeft een rek van 25% dus daar zal het niet aan liggen. Om dit op te lossen moet de rand dus helemaal dicht gemaakt worden. Dit wil echter prima. Als ik kit (met standaard tuit) dan drukt de kit een 3 a 5 mm tussen het glas en lijkt het een perfecte afsluiting te maken. Dus dit gaan we zo proberen.

Bij het testen van het aluminium heb ik het tweede test paneel kapot gemaakt. Dit paneel was op sommige plekken veel dikker dan 11 mm. Ik had het aluminium er overheen geschoven en wou het er vervolgens aftrekken, maar op het moment dat het aluminium er bijna af is ontstaat zoveel druk op en kleine stukje glas dat het begint te verpulveren of zoals nu breekt. Ik ga dit test paneel wel gebruiken en ga een stuk glas over de barst heen kitten. Verder kan er dus geen aluminium op dus ga ik hem rondom afwerken met kit en verder niets en dan eens kijken of hij het buiten overleeft.

Paneel 2 stuk en gekit.

Het 72 cells paneel is in wording. Ik heb een tip gehad over het kitten en hoe dit fatsoenlijker op de plaat aanbrengen en dat heeft echt fantastisch uitgewerkt. Op de glasplaat wordt eerst een tochtstrip van pu-schuim aangebracht. Tegen deze strip wordt de kit aangebracht. Vervolgens wordt de glasplaat er bovenop gelegd. Door de tochtstrip kan de kit maar een kant op.

Paneel 3 72 cells begin

Hierboven drie fotos van het volle 72 cells paneel in opbouw. Eerst de 4 *18 cellen aan elkaar gesoldeerd en op de rug om aan de glasplaat gelijmd te worden. Als tweede een foto met veel details over de aanpassingen die ik bij dit paneel heb gemaakt. Als eerste het tochtband dat op het glas is geplakt. Verder is (moeilijk) te zien dat het glas op aluminium platen ligt. Dit is om het glas op twee mm afstand van de houten plaat te houden zodat later de klemmen geplaatst kunnen worden. De klemmen zijn overgebleven stukken van het zagen van aluminium. Op de derde foto is het paneel klaar om gekit te worden. De elektradraad is geplaatst, maar is al door een reeds op maat gezaagd aluminium profiel gestoken. Deze is ook op foto twee te zien overigens.

Details kitten paneel 3

Boven een foto met details over de constructie Het tochband met daar tegenaan de kit is duidelijk te zien. De verbinding van de elektradraad met de buswire is dezelfde als van paneel 2 aleen dit keer loopt de buswire iets verder door om hem vast te zetten in de buitenste rand kit. Dat is alleen voor de sterkte/stevigheid. Trekken aan de elektradraad heeft nu geen effect meer op de buswire. Die beweegt niet. Duidelijk zijn ook de stukjes aluminium die als klemmen zijn gebruikt. Op foto twee is duidelijk de platte staaf aluminium te zien die onder het glas (tussen cel en tochtband) is gelegd om te zorgen dat de klemmen makkelijk geplaatst kunnen worden. Oops, ik had het glas ook wel wat beter schoon mogen maken. Hopelijk heeft dat geen invloed op hechting kit. Vlak voor het kitten heb ik het glas waar de kit op komt schoongemaakt met amonia.

Na het paneel meerdere dagen te hebben laten liggen om het goed laten te drogen, (ik kon me beheersen om het niet al na een dag op te pakken om het af te maken) heb ik het aluminium er op geplaatst. Eerst een foto van het paneel (ik ben er best wel beetje trots op :-) :

72 cells paneel without alu

Dus nu alleen nog het alu er om heen en dan is hij klaar. Ik ben begonnen met het stuk dat al min of meer aan het paneel vast zat omdat ik de elektradraad al door het gat in het alu had gestoken (ik wilde niet achteraf het alu over de hele lengte van de draad eroverheen schuiven). Op bovenstaande foto is dit stuk alu aan het paneel geklemd met tangen. Om het alu vast te zetten gebruik ik dezelfde kit als om het glas vast te lijmen. De kit spuit ik zo diep mogelijk in de opening in het glas om hiermee een tweede afsluiting te creeren. Ik wil niet dat er veel ruimte blijft tussen het alu en het glas omdat daar water in zou  kunnen gaan staan en wanneer dat bevriest zou dat het glas kunnen breken:

72 cells paneel met kit voor alu

Vervolgens heb ik het aluminium er opgedrukt, hier het resultaat:

72 cells eerste alu gekit.

Daarna heb ik het gehele paneel omgedraaid en het een dag laten drogen. Na een dag zat het alu muurvast. Ik denk niet dat de kit volledig uitgedroogd was (nog lang niet), maar in elk geval zat het muurvast en kon ik de maat opnemen van de zijstukken en deze zagen. Deze heb ik vervolgens beide erop gekit en weer een dag laten drogen. Daarna het laatste stuk om de bovenkant af te sluiten. Maar voordat ik dat erop heb gezet heb ik het paneel uitgeprobeerd. Ik kon niet meer wachten...

Paneel 3 klaar.

En toen.............. toen niets. Ik had 3 tweedehands omvormers gekocht op marktplaats (OK4E) voor een hele schappelijke prijs, gegarandeerd werkend. Dus de vraag begon natuurlijk met hoe het aan te sluiten. Normaal bij het laden van een batterij doe je plus aan plus en min aan min en over het algemeen is zwart min en rood plus, duhhhhh. Dus heb ik dat paneel aangesloten en uiteindelijk de stekker in het stop contact gedaan en een meter er tussen. De meter werkte, maar ik wist niet of hij beide kanten op werkte, dus heb ik twee stekkers aan elkaar geknoopt en een stekkerdoos gebruikt voor de female-female verbinding. Dat zou toch moeten gaan. Maar niets hoor. Alledrie de omvormers geprobeerd, niets. Plus en min omgedraaid, niets. Nouja dan maar eens gaan meten. Het paneel leverde 40V open, dus dat was ook. Aangesloten op de OK4E zakte de spanning een beetje in, maar nog steeds 36V. Plus en min omgedraaid en toen bleef er nog een volt over, dus dat was waarschijnlijk niet de bedoeling, hopen dat dat niet de OK4E heeft stukgemaakt. Maar een andere gepakt, deze opnieuw aangesloten en 36V, dus dat is goed. Dan kan de OK4E kapot zijn, maar waarom dan de spanningsval. Hij lijkt te tracken en zou dus moeten werken. Toen maar eens naar de 220 aansluiting gekeken. Achterop de OK4E zit een aansluiting die ik niet ken maar zo te zien waterdicht is en mogelijk een slechte connectie zou kunnen hebben. Dus eerst maar eens de 220 kabel doorgemeten (je weet maar nooit) en ja hoor. Zit er een schakelaar op die stekker en die blijkt stuk te zijn. Ik heb nog nooit zo snel een stekker vervangen en ja hoor:


Paneel 3, eindelijk productie.

Wat een fantastisch gevoel, zelfs nu ik het opschrijf geeft het weer een goed gevoel. Het werkte, en plotseling ging ik (nouja, het zonnepaneel dan) stroom produceren. Snel naar de meterkast om te kijken of de meter terugdraait. Toen kwam ik erachter dat er toch wel behoorlijk veel wordt gebruikt in standby in mijn huis, dus de meter ging nog vrolijk vooruit, maar wel iets minder hard ;-)

Uiteindelijk heb ik een standaard gebouwd van tuinhout met een hoek van 30 graden en deze op mijn schuurtje geplaats en nu maar eens afwachten hoe het gaat:

Paneel 3 op het dak.

Dit ga ik de komende tijd laten draaien en eens kijken hoe het gaat.

Het paneel werkt goed, maar ik had beter verwacht. Deze verwachting was waarschijnlijk niet helemaal goed. Hier zijn wat gegevens die ik heb gemeten. Een aantal pieken die ik heb gemeten: 100, 99, 97, 90 en 89 Watt, boven de 90 alleen met de gridfit. De OK4E komt niet hoger dan 92 Watt ook al zou je van de naam (OK4E-100) afleiden dat het om 100W max gaat. Deze pieken zijn niet slecht denk ik. Het paneel produceert beter als het koud is. De piek wordt bereikt als het paneel is afgekoeld en plotseling in de zon komt te staan. Afhankelijk van de buitentemperatuur is de constante vermogen levering ergens tussen de 70 en 80W. Als het koud is gaat het naar bijna 80W continue, maar gemiddeld zit het laag in de 70W continue. De temperatuur heeft dus een behoorlijke invloed en ook het ontwerp van het paneel zal daar dus invloed op hebben. In drie weken tijd heeft het paneel 7.04 kWh opgeleverd. Ik kan niet goed inschatten of dit veel is of niet, maar dank dat het niet zo heel veel is,  maar er zaten best wel veel slechte dagen tussen, dus misschien valt het wel mee. De OK4E presteerd net zo goed als de gridfit en ik heb het idee dat hij bij lage vermogens zelf iets beter presteerd. En last but not least: Dit is zeker voor herhaling vatbaar, dus we gaan door......

Oja, toch maar eens de prijs van een kWh bepaalt. Ik ben overgestapt op een andere leverancier via een website (sommige elektriciteits bedrijven geven geld terug (in mijn geval 390E), wisten zij veel dat ze daar zonnepanelen mee zouden subsidieren :-) ). Op die site kan je precies invullen hoeveel je gebruikt en wat dat dan zou kosten. Ik heb dat voor twee realistische waarden gedaan en kom dan uit op 20 cent per kWh, dus ik heb al 1.40E terugverdiend, nog 3 weken en de kit is afbetaald :-)

Na dit eerste project heb ik besloten om een tweede proef project te doen. Dit omdat ik over een aantal dingen niet helemaal zeker ben, vandaar proefproject II.



De werkbalk.


Gemaakt van:


Werkbalk

Zaag twee maal lengte 155 cm. Van een van de overgebleven stukken zaag 4 * 17 cm. Bewaar alles! Schroef de buitenste twee balken van lengte 155 aan de 4 korte latjes vast. buitenkant vlak tegen buitenkant. Plaats overgebleven stuk van 115 in het miden en schroef het vast (op drie plekken als het goed is). Kort het laatst overgebleven stukje in zodat het samen met het 115 cm lange stuk 155 maakt. Als het goed is heb je klosje van centimer of 7cm over. Gebruik deze als interconnect tussen stukje van 40 cm en 115cm in het midden. Nu de kruisjes er op lijmen. Gewoon bij eerste beginnen. Zoek grootste zonnecel op die je hebt en begin. Ik laat halve millimeter ruimte over aan boven en linker zijde.

Deze werkbalk heeft me een hele avond gekost om te maken, maar het solderen gaat nu zoveel makkelijker en sneller. Vooral makkelijker omdat de cel nu vrij ligt waar gesoldeerd moet worden en daardoor hoef ik de soldeer bout nooit hoger te zetten dan 350 graden.